{
 "bijgewerkt": "2026-09-24",
 "licentie": {
  "naam": "CC BY 4.0",
  "url": "https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.nl",
  "naamsvermelding": "AQ Storage, markt.aq-storage.nl"
 },
 "bron": "AQ Storage, markt.aq-storage.nl",
 "blokken": [
  {
   "id": "onbalans",
   "titel": "Onbalans",
   "pagina": "onbalans",
   "kort": "Onbalans is het verschil tussen wat er op een moment het net op gaat en wat eraf gaat; TenneT lost dat op en rekent de kosten door aan wie het veroorzaakte.",
   "tekst": [
    "Stroom moet op elk moment in evenwicht zijn. Wat er het net op gaat moet gelijk zijn aan wat eraf gaat, want anders gaat de frequentie van het net van de vijftig hertz af. Iedereen die stroom levert of afneemt heeft van tevoren gezegd hoeveel dat zou zijn. Wat er anders uitpakt heet onbalans.",
    "TenneT vult dat verschil aan of haalt het weg door partijen die daarvoor klaarstaan op of af te laten regelen. De kosten daarvan legt TenneT neer bij de partijen die uit balans waren, via de onbalansprijs. Die prijs staat per kwartier vast, maar hij wordt bepaald door wat er in dat kwartier werkelijk is ingezet.",
    "Er zijn twee prijzen per kwartier. De tekortprijs geldt als u te weinig heeft geleverd of te veel heeft afgenomen; die betaalt u. De overschotprijs geldt andersom; die krijgt u. Meestal liggen ze dicht bij elkaar, en dan is er een prijs. Staat het systeem in beide richtingen tegelijk te regelen, dan lopen ze uiteen."
   ],
   "verwant": [
    "regeltoestand",
    "biedladder",
    "picasso",
    "day-ahead"
   ],
   "bron": [
    "TenneT, balansdelta en onbalansprijzen per kwartier",
    "TenneT, afgerekende onbalansprijzen"
   ]
  },
  {
   "id": "onbalansprijs",
   "titel": "Onbalansprijs",
   "pagina": null,
   "kort": "De prijs per megawattuur die TenneT per kwartier in rekening brengt voor onbalans, afgeleid uit de duurste inzet die in dat kwartier nodig was.",
   "tekst": [
    "De onbalansprijs is geen tarief maar een uitkomst. TenneT roept in een kwartier het vermogen op dat nodig is om het systeem in balans te houden, van goedkoop naar duur. De prijs van de duurste bieding die nog nodig was bepaalt wat iedereen betaalt of krijgt.",
    "Daardoor kan de prijs binnen een kwartier van tientallen euro’s naar duizenden euro’s springen: niet omdat er veel meer vermogen nodig was, maar omdat de goedkope biedingen op waren. Dat is precies wat het piekverklaringsdeel van dit dashboard uit elkaar haalt.",
    "Een negatieve prijs bestaat ook. Dan is er zoveel overschot dat partijen betalen om te mogen leveren, of geld toe krijgen om af te nemen."
   ],
   "verwant": [
    "onbalans",
    "biedladder",
    "piekverklaring"
   ],
   "bron": [
    "TenneT, afgerekende onbalansprijzen per kwartier"
   ]
  },
  {
   "id": "regeltoestand",
   "titel": "Regeltoestand",
   "pagina": null,
   "kort": "Een cijfer van TenneT dat zegt welke kant het systeem in een kwartier op regelde: omhoog, omlaag, beide of geen van beide.",
   "tekst": [
    "Regeltoestand 1 betekent opregelen: er was te weinig, TenneT vroeg om meer. Regeltoestand −1 is afregelen: er was te veel. Regeltoestand 0 betekent dat er niets nodig was.",
    "Regeltoestand 2 is de bijzondere: binnen hetzelfde kwartier is er zowel op- als afgeregeld. Dan zijn de tekort- en overschotprijs allebei apart bepaald en lopen ze uiteen. Voor wie handelt is dat het lastigste kwartier, want de richting draaide terwijl u erin zat."
   ],
   "verwant": [
    "onbalans",
    "onbalansprijs"
   ],
   "bron": [
    "TenneT, balansdelta per kwartier"
   ]
  },
  {
   "id": "biedladder",
   "titel": "Biedladder",
   "pagina": null,
   "kort": "De stapel biedingen waaruit TenneT kiest, van goedkoop naar duur; de prijs van de laatste bieding die nodig was bepaalt de onbalansprijs.",
   "tekst": [
    "Iedereen die vermogen beschikbaar heeft kan het aanbieden met een prijs erbij. TenneT zet die biedingen op volgorde en pakt ze van onder af aan. Die volgorde is de biedladder, in het Engels de merit order list.",
    "Twee dingen kunnen de prijs omhoog jagen. Er is meer vermogen nodig, dus TenneT komt hoger in de stapel. Of de stapel zelf is duurder dan normaal, omdat er minder goedkope biedingen in staan. Dat is een belangrijk verschil: in het eerste geval was de vraag bijzonder, in het tweede geval het aanbod.",
    "Dit dashboard rekent die twee uit elkaar in euro’s. Voor elk kwartier vergelijken we de ladder van dat moment met de ladder zoals die de afgelopen dertig dagen gemiddeld was, bij hetzelfde volume. Wat overblijft is het deel van de prijs dat door het volume kwam, en het deel dat door de ladder kwam."
   ],
   "verwant": [
    "onbalansprijs",
    "piekverklaring",
    "afrr"
   ],
   "bron": [
    "TenneT, biedladder met volumes per kwartier"
   ]
  },
  {
   "id": "day-ahead",
   "titel": "Day-ahead",
   "pagina": "day-ahead",
   "kort": "De markt waarop stroom een dag van tevoren per kwartier wordt gekocht en verkocht; de prijs die daaruit komt is de referentieprijs voor bijna alles.",
   "tekst": [
    "Elke dag rond het middaguur wordt bepaald wat stroom de volgende dag kost, per kwartier, voor heel gekoppeld Europa tegelijk. Kopers en verkopers doen een bod, een algoritme legt vraag en aanbod naast elkaar en er rolt één prijs per kwartier uit. Iedereen die in dat kwartier handelt betaalt of krijgt die prijs.",
    "Sinds 2025 gaat dat per kwartier in plaats van per uur. Dat maakt de prijs scherper: de dip rond het middaguur en de piek in de avond zijn beter zichtbaar, en de verschillen binnen een dag zijn groter geworden.",
    "De day-aheadprijs is de bodem waar de rest op rust. Een batterij die alleen op day-ahead handelt koopt in de goedkoopste kwartieren en verkoopt in de duurste. Dat is het voorspelbaarste wat er is, en ook het minst opbrengende."
   ],
   "verwant": [
    "onbalans",
    "rekentools"
   ],
   "bron": [
    "ENTSO-E transparency, day-aheadprijzen biedzone NL"
   ]
  },
  {
   "id": "afrr",
   "titel": "aFRR",
   "pagina": "afrr-capaciteit",
   "kort": "Het vermogen dat TenneT automatisch bijstuurt om de frequentie terug te brengen; u wordt betaald om het beschikbaar te houden, en nog eens als het wordt ingezet.",
   "tekst": [
    "aFRR staat voor automatic Frequency Restoration Reserve. Het is vermogen dat binnen vijf minuten vol moet kunnen staan en dat TenneT automatisch aanstuurt, zonder telefoontje. Het is de werkpaardreserve van het systeem: bijna alle gewone onbalans wordt hiermee opgelost.",
    "Er zijn twee geldstromen, en die worden vaak door elkaar gehaald. De capaciteitsvergoeding krijgt u om beschikbaar te zijn, of u nu wordt ingezet of niet. Die wordt geveild in blokken van vier uur, met een prijs per MW per uur. De energievergoeding krijgt u voor wat er werkelijk door de kabel gaat op het moment dat u wordt aangestuurd.",
    "Voor een batterij is de capaciteitsvergoeding het rustigste geld dat er te verdienen valt, en de activaties de onrustigste. TenneT neemt biedingen aan vanaf één megawatt; daaronder kan het alleen via een aggregator die meerdere partijen samenvoegt."
   ],
   "verwant": [
    "fcr",
    "onbalans",
    "picasso",
    "rekentools"
   ],
   "bron": [
    "TenneT, gegunde capaciteitsbiedingen aFRR per blok van vier uur",
    "TenneT, aFRR-activaties per kwartier"
   ]
  },
  {
   "id": "fcr",
   "titel": "FCR",
   "pagina": "fcr",
   "kort": "De snelste reserve: vermogen dat binnen seconden op de netfrequentie reageert, op en af tegelijk, en dat puur voor beschikbaarheid wordt betaald.",
   "tekst": [
    "FCR staat voor Frequency Containment Reserve. Het is de eerste lijn: zakt de frequentie, dan reageert dit vermogen vanzelf, binnen seconden, zonder dat iemand iets hoeft te vragen. Het houdt de frequentie tegen; aFRR brengt hem daarna terug naar vijftig hertz.",
    "U wordt alleen betaald voor beschikbaarheid, niet voor energie. De energie die heen en weer gaat heft elkaar grotendeels op, want de frequentie wiebelt beide kanten op. De veiling gaat per blok van vier uur en is Europees: Nederland, Duitsland, België, Oostenrijk, Zwitserland en een paar anderen kopen samen in.",
    "Omdat u een toezegging doet die u moet kunnen volhouden, wil TenneT dat u het vermogen ook één uur lang kunt leveren. Met minder dan een uur opslag mag u navenant minder aanbieden."
   ],
   "verwant": [
    "afrr",
    "rekentools"
   ],
   "bron": [
    "TenneT en de Europese FCR-veiling, gegunde prijzen per blok van vier uur"
   ]
  },
  {
   "id": "mfrr",
   "titel": "mFRR",
   "pagina": null,
   "kort": "De handmatige reserve, die TenneT erbij roept als aFRR niet genoeg is; zeldzaam, maar duur als het gebeurt.",
   "tekst": [
    "mFRR staat voor manual Frequency Restoration Reserve. Dit is vermogen dat een dispatcher met de hand oproept, met een kwartier de tijd om er te staan. Het komt pas in beeld als aFRR op is of dreigt op te raken.",
    "Omdat het zelden nodig is en dan meteen veel, zijn de prijzen in mFRR-kwartieren vaak de uitschieters die u in de jaargrafiek ziet. Een kwartier met mFRR-inzet is bijna altijd ook een kwartier met een hoge onbalansprijs."
   ],
   "verwant": [
    "afrr",
    "onbalansprijs",
    "piekverklaring"
   ],
   "bron": [
    "TenneT, mFRR-inzet per kwartier"
   ]
  },
  {
   "id": "picasso",
   "titel": "PICASSO en de CBMP",
   "pagina": null,
   "kort": "Het Europese platform dat aFRR-energie over de grenzen heen verdeelt; de prijs die eruit komt geldt voor alle aangesloten landen tegelijk.",
   "tekst": [
    "PICASSO is het platform waarop de aFRR-energie van de aangesloten landen samen wordt afgehandeld. Een tekort in Nederland kan worden opgelost met een goedkope bieding uit Duitsland, zolang er transportruimte tussen die twee is. De prijs die eruit rolt heet de CBMP, de cross-border marginal price, en die is op hetzelfde moment gelijk voor alle landen die aan elkaar vastzitten.",
    "Dat verklaart iets dat anders raadselachtig is: waarom de Nederlandse onbalansprijs omhoog schiet terwijl er in Nederland niets bijzonders aan de hand is. De krapte zat ergens anders in het gekoppelde gebied. Andersom houdt het de prijs ook vaak laag, omdat er meer aanbod is dan alleen het Nederlandse.",
    "Zodra de kabel tussen twee landen vol zit valt de koppeling weg en krijgt elk land zijn eigen prijs. Dat is het moment waarop de Nederlandse prijs echt Nederlands wordt, en meestal ook het moment waarop hij uit de bocht vliegt."
   ],
   "verwant": [
    "afrr",
    "onbalansprijs",
    "piekverklaring"
   ],
   "bron": [
    "ENTSO-E, CBMP per vier seconden en per kwartier"
   ]
  },
  {
   "id": "piekverklaring",
   "titel": "Piekverklaring",
   "pagina": "piekverklaring",
   "kort": "Voor elk kwartier met een uitzonderlijke onbalansprijs zoeken we uit wat er die vijftien minuten werkelijk anders was dan verwacht.",
   "tekst": [
    "Een hoge onbalansprijs is een symptoom. De vraag is waarvan. Dit dashboard splitst dat in twee lagen, en houdt ze streng uit elkaar.",
    "De oorzaak is wat er in de wereld anders liep dan gedacht. Een windpark dat minder draaide dan de voorspelling zei. Een centrale die uitviel. Een kabel naar het buitenland die vol zat. Een vraag die hoger uitkwam dan het model dacht. Dat zijn allemaal dingen die we kunnen meten door de voorspelling van een dag eerder naast de realisatie te leggen.",
    "De mechaniek is hoe dat vervolgens in de prijs terechtkwam. Dat de krapte in heel het gekoppelde gebied zat, dat de biedladder duurder was dan normaal, dat er ook mFRR bij moest. Dat is geen verklaring van waarom er krapte was; het is de route waarlangs de krapte een prijs werd.",
    "Wie die twee door elkaar haalt komt uit op een tautologie: de prijs was hoog omdat de prijs hoog was. Daarom staat bij elke piek apart wat de oorzaak was, wat de mechaniek was, en wat het uitdrukkelijk niet was."
   ],
   "verwant": [
    "onbalansprijs",
    "biedladder",
    "picasso",
    "prognosefout"
   ],
   "bron": [
    "TenneT, ENTSO-E, NED.nl, KNMI en Open-Meteo; per piek staat de bron bij de regel"
   ]
  },
  {
   "id": "prognosefout",
   "titel": "Prognosefout",
   "pagina": null,
   "kort": "Het verschil tussen wat er een dag eerder voor zon, wind en verbruik werd voorspeld en wat het werkelijk werd; dit is waar bijna alle onbalans begint.",
   "tekst": [
    "De hele markt draait op voorspellingen. Day-ahead wordt gehandeld op wat morgen verwacht wordt. Loopt het anders, dan ontstaat er onbalans, en pas dan gaat de onbalansmarkt draaien.",
    "Wij vergelijken per kwartier de voorspelling met de realisatie, voor zon, wind op land, wind op zee en het verbruik. Belangrijk daarbij: we vergelijken steeds een bron met zichzelf. De voorspelling van NED naast de realisatie van NED, niet die van de ene partij naast de meting van de andere. Doe je dat wel, dan meet je vooral het verschil tussen twee meetmethodes en niet de fout.",
    "De systeemfout is de optelsom: te weinig zon en wind télt op bij een te hoge vraag, want ze duwen de balans dezelfde kant op. Dat ene getal blijkt in de praktijk de beste voorspeller van een dure kwartier."
   ],
   "verwant": [
    "piekverklaring",
    "onbalans",
    "day-ahead"
   ],
   "bron": [
    "NED.nl voor zon, wind op land en verbruik",
    "ENTSO-E voor wind op zee",
    "Open-Meteo en het satellietarchief voor instraling en wind"
   ]
  },
  {
   "id": "gopacs",
   "titel": "GOPACS",
   "pagina": "gopacs",
   "kort": "Het platform waarop netbeheerders flexibiliteit inkopen om een lokaal knelpunt op te lossen, los van de landelijke balans.",
   "tekst": [
    "Landelijke balans en lokale congestie zijn twee verschillende problemen. Het land kan keurig in balans zijn terwijl er in één regio te veel stroom door één station moet. Daarvoor is GOPACS.",
    "Een netbeheerder zet een vraag uit: op deze plek moet er minder afgenomen of minder ingevoed worden. Partijen die dat kunnen bieden, en om de landelijke balans niet te verstoren wordt er tegelijk een tegengestelde order op een andere plek gematcht. Zo verschuift het vermogen zonder dat het totaal verandert.",
    "Op papier is dit de logische plek voor een batterij. In de praktijk is de markt dun: het gaat over het hele land om een paar duizend megawattuur per jaar, verdeeld over enkele tientallen momenten. Meegenomen als het er is, maar er valt geen jaaropbrengst op te bouwen."
   ],
   "verwant": [
    "congestie",
    "rekentools"
   ],
   "bron": [
    "GOPACS, afgehandelde orders"
   ]
  },
  {
   "id": "congestie",
   "titel": "Netcongestie",
   "pagina": null,
   "kort": "Er is meer vraag naar transport dan het net aankan; dat is een plaatselijk probleem met landelijke gevolgen.",
   "tekst": [
    "Congestie betekent dat de kabel vol zit. Niet dat er te weinig stroom is, maar dat hij er niet langs kan. Dat speelt op twee schalen tegelijk.",
    "Tussen landen: zit de verbinding met Noorwegen of Denemarken vol, dan valt de prijskoppeling weg en krijgt Nederland zijn eigen prijs. Op onze data zit de NorNed-kabel ruim een derde van de tijd tegen zijn grens aan, en de COBRA-kabel naar Denemarken ruim een derde daarvan.",
    "Binnen Nederland: dan kan een bedrijf geen zwaardere aansluiting krijgen, of alleen een aansluiting met voorwaarden. Daar zijn flexibele transportrechten en capaciteitsturingscontracten voor bedacht, en daar is een batterij vaak het antwoord op."
   ],
   "verwant": [
    "gopacs",
    "transporttarief",
    "picasso"
   ],
   "bron": [
    "ENTSO-E, fysieke stromen per grens",
    "Netbeheer Nederland en de netbeheerders zelf"
   ]
  },
  {
   "id": "transporttarief",
   "titel": "Transporttarief en kWmax",
   "pagina": null,
   "kort": "Een grootverbruiker betaalt de netbeheerder naar vermogen, niet naar verbruik: naar wat hij vastlegt en naar zijn hoogste kwartier per maand.",
   "tekst": [
    "De netbeheerder legt koper in de grond op het zwaarste moment dat hij moet kunnen bedienen, niet op het gemiddelde. Daarom rekent hij per kilowatt en niet per kilowattuur.",
    "Er zijn twee posten. Het gecontracteerde transportvermogen is de ruimte die u reserveert; dat betaalt u twaalf maanden per jaar, of u het gebruikt of niet. De kWmax is de ruimte die u werkelijk pakte: het hoogste kwartier van die maand, elke maand opnieuw gemeten.",
    "Dat tweede is wat een batterij kan verlagen. Elke maand waarin de piek lager uitvalt is meteen een lagere rekening, en na verloop van tijd kan ook het gecontracteerde vermogen omlaag."
   ],
   "verwant": [
    "congestie",
    "rekentools"
   ],
   "bron": [
    "De gepubliceerde tarievenbladen van Liander, Enexis en Stedin"
   ]
  },
  {
   "id": "rekentools",
   "titel": "De rekentools",
   "pagina": "rekentools",
   "kort": "Twee rekentools op dezelfde motor: wat een batterij bij een zonnepark opbrengt, en wat uw eigen piek u nu al kost.",
   "tekst": [
    "Beide tools tellen op uit vooraf berekende dagresultaten. Voor elke dag van het afgelopen jaar is uit de echte kwartierprijzen, de werkelijke aFRR-activaties en de biedstapels van de capaciteitsveiling bepaald wat er die dag maximaal te halen was.",
    "Daar gaat per inkomstenstroom één vast percentage overheen: het deel dat een echte marktpartij er in de praktijk van pakt. Die percentages zijn niet geschat maar geijkt op maandresultaten die een partij die dit werkelijk doet publiceert.",
    "Wat er uitkomt is dus geen simulatie van een perfecte handelaar, en ook geen offerte. Het is wat er met de markt van het afgelopen jaar realistisch gehaald had kunnen worden, met de foutmarge erbij."
   ],
   "verwant": [
    "afrr",
    "day-ahead",
    "fcr",
    "transporttarief"
   ],
   "bron": [
    "Dit dashboard, op basis van TenneT en ENTSO-E"
   ]
  },
  {
   "id": "bronnen",
   "titel": "Waar de data vandaan komt",
   "pagina": null,
   "kort": "Alles op dit dashboard komt uit openbare bronnen; er zit geen gegeven in dat niet iemand anders kan nakijken.",
   "tekst": [
    "De onbalansprijzen, de biedladders, de aFRR-activaties en de capaciteitsveilingen komen van TenneT. De day-aheadprijzen, de opwek per bron, de grensstromen en de niet-beschikbaarheid van centrales komen van ENTSO-E. De Nederlandse opwek- en verbruiksvoorspellingen komen van NED.nl. Het weer komt van Open-Meteo en het KNMI, de instraling ook van satelliet. De gasvoorraden komen van GIE AGSI, met naamsvermelding zoals hun voorwaarden vragen.",
    "Waar wij iets bij verzinnen staat dat erbij. Een percentage dat wij hebben gekozen heet een aanname en staat in dezelfde zin als het getal waar het bij hoort."
   ],
   "verwant": [],
   "bron": [
    "TenneT",
    "ENTSO-E transparency platform",
    "NED.nl",
    "Open-Meteo",
    "KNMI",
    "GIE AGSI",
    "GOPACS"
   ]
  }
 ],
 "toelichting": "De vaste uitleg achter het marktdashboard van AQ Storage. De id's veranderen nooit, de tekst mag beter worden; kijk naar bijgewerkt om te zien of er iets is veranderd. Overnemen mag, met naamsvermelding.",
 "feeds": {
  "uitleg": "https://markt.aq-storage.nl/uitleg.json",
  "dag": "https://markt.aq-storage.nl/dag.json",
  "dag_op_datum": "https://markt.aq-storage.nl/dag.json?dag=JJJJ-MM-DD"
 }
}