Piekverklaring

Voor elk kwartier met een uitzonderlijke onbalansprijs zoeken we uit wat er die vijftien minuten werkelijk anders was dan verwacht.

Hoe het er nu voor staat

In de afgelopen dertig dagen stond de tekortprijs 17 kwartieren boven de 500 euro per MWh, van de 2.880 kwartieren in die periode. Elk van die momenten krijgt op het dashboard een eigen verklaring.

De laatste drie pieken, in de woorden van de piekverklaring zelf:

• Piek op 23 september 2026 van 19:30 tot 19:30 (1 kwartieren): tekortprijs tot € 500/MWh. Meest waarschijnlijke oorzaak volgens de piekverklaarder van AQ: vers gemelde uitval (249 MW uitval pas in de 24 uur ervoor gemeld -- de day-aheadveiling wist dit nog niet). TenneT had 193 MW opregelvermogen nodig; in de biedladder stond 528 MW.
• Piek op 21 september 2026 van 10:00 tot 10:00 (1 kwartieren): overschotprijs tot € -524/MWh. Meest waarschijnlijke oorzaak volgens de piekverklaarder van AQ: ook Duitsland zat naast zijn voorspelling (Duitsland zat -14532 MW naast zijn eigen dagvooruitverwachting voor zon en wind; op een markt van die omvang trekt dat de hele gekoppelde balancering mee). TenneT had 79 MW opregelvermogen nodig; in de biedladder stond 512 MW.
• Piek op 21 september 2026 van 15:00 tot 15:15 (2 kwartieren): overschotprijs tot € -528/MWh. Meest waarschijnlijke oorzaak volgens de piekverklaarder van AQ: ook Duitsland zat naast zijn voorspelling (Duitsland zat -5873 MW naast zijn eigen dagvooruitverwachting voor zon en wind; op een markt van die omvang trekt dat de hele gekoppelde balancering mee). TenneT had 23 MW opregelvermogen nodig; in de biedladder stond 730 MW.

Bijgewerkt op 24 september 2026. Deze cijfers worden elk uur opnieuw berekend uit de bronnen hieronder en staan als tekst in deze pagina, niet alleen in een grafiek.

Wat het is

Een hoge onbalansprijs is een symptoom. De vraag is waarvan. Dit dashboard splitst dat in twee lagen, en houdt ze streng uit elkaar.

De oorzaak is wat er in de wereld anders liep dan gedacht. Een windpark dat minder draaide dan de voorspelling zei. Een centrale die uitviel. Een kabel naar het buitenland die vol zat. Een vraag die hoger uitkwam dan het model dacht. Dat zijn allemaal dingen die we kunnen meten door de voorspelling van een dag eerder naast de realisatie te leggen.

De mechaniek is hoe dat vervolgens in de prijs terechtkwam. Dat de krapte in heel het gekoppelde gebied zat, dat de biedladder duurder was dan normaal, dat er ook mFRR bij moest. Dat is geen verklaring van waarom er krapte was; het is de route waarlangs de krapte een prijs werd.

Wie die twee door elkaar haalt komt uit op een tautologie: de prijs was hoog omdat de prijs hoog was. Daarom staat bij elke piek apart wat de oorzaak was, wat de mechaniek was, en wat het uitdrukkelijk niet was.

De grafieken bij dit onderwerp staan op het dashboard, onder het tabblad Piekverklaring. Daar staat een jaar aan kwartierdata achter, met de mogelijkheid om in te zoomen en over de tijd te schuiven. Naar het dashboard.

Hangt hiermee samen

• Onbalansprijs — De prijs per megawattuur die TenneT per kwartier in rekening brengt voor onbalans, afgeleid uit de duurste inzet die in dat kwartier nodig was.
• Biedladder — De stapel biedingen waaruit TenneT kiest, van goedkoop naar duur; de prijs van de laatste bieding die nodig was bepaalt de onbalansprijs.
• PICASSO en de CBMP — Het Europese platform dat aFRR-energie over de grenzen heen verdeelt; de prijs die eruit komt geldt voor alle aangesloten landen tegelijk.
• Prognosefout — Het verschil tussen wat er een dag eerder voor zon, wind en verbruik werd voorspeld en wat het werkelijk werd; dit is waar bijna alle onbalans begint.

Waar het vandaan komt

• TenneT, ENTSO-E, NED.nl, KNMI en Open-Meteo; per piek staat de bron bij de regel